Urinezuur heeft vaak een slechte reputatie en wordt geassocieerd met de ondraaglijke pijn van jicht. Maar in werkelijkheid is het een normale en zelfs nuttige stof in ons lichaam. De problemen beginnen pas als er te veel van is. Hoe wordt urinezuur dan gevormd en waardoor hoopt het zich op tot schadelijke niveaus? Laten we eens kijken naar de reis van een urinezuurmolecuul.
Deel 1: De oorsprong – Waar komt urinezuur vandaan?
Urinezuur is het eindproduct van de afbraak van stoffen die purines worden genoemd.
Purines van binnenuit (de endogene bron):
Stel je voor dat je lichaam een stad is die zich constant vernieuwt, waar elke dag oude gebouwen worden afgebroken en nieuwe worden gebouwd. Purines zijn een essentieel onderdeel van het DNA en RNA van je cellen – de genetische blauwdrukken voor deze gebouwen. Wanneer cellen op natuurlijke wijze afsterven en worden afgebroken voor recycling (een proces dat celvernieuwing wordt genoemd), komen hun purines vrij. Deze interne, natuurlijke bron is verantwoordelijk voor ongeveer 80% van het urinezuur in je lichaam.
Purines uit uw voeding (de externe bron):
De overige 20% komt uit je voeding. Purines zijn van nature aanwezig in veel voedingsmiddelen, met name in hoge concentraties in:
•Orgaanvlees (lever, nieren)
•Bepaalde soorten zeevruchten (ansjovis, sardines, sint-jakobsschelpen)
•Rood vlees
•Alcohol (vooral bier)
Bij de vertering van deze voedingsmiddelen komen de purines vrij, worden ze opgenomen in de bloedbaan en uiteindelijk omgezet in urinezuur.
Deel 2: De reis – Van productie tot afvalverwerking
Eenmaal aangemaakt, circuleert urinezuur in je bloed. Het is niet de bedoeling dat het daar blijft. Net als elk ander afvalproduct moet het worden afgevoerd. Deze cruciale taak wordt voornamelijk door je nieren uitgevoerd.
De nieren filteren het urinezuur uit je bloed.
Ongeveer twee derde ervan wordt via de urine uitgescheiden.
Het resterende een derde deel wordt verwerkt door je darmen, waar darmbacteriën het afbreken en het via de ontlasting wordt afgevoerd.
Onder ideale omstandigheden is dit systeem perfect in balans: de hoeveelheid geproduceerd urinezuur is gelijk aan de hoeveelheid die wordt uitgescheiden. Hierdoor blijft de concentratie ervan in het bloed op een gezond niveau (onder 6,8 mg/dL).
Deel 3: De ophoping – Waarom urinezuur zich ophoopt
Het evenwicht raakt verstoord wanneer het lichaam te veel urinezuur aanmaakt, de nieren te weinig uitscheiden, of een combinatie van beide. Deze aandoening wordt hyperurikemie genoemd (letterlijk: "een hoog urinezuurgehalte in het bloed").
Oorzaken van overproductie:
Dieet:Het consumeren van grote hoeveelheden purinerijke voedingsmiddelen en dranken (zoals suikerhoudende frisdranken en alcoholische dranken met een hoog fructosegehalte) kan het lichaam overbelasten.
Celvernieuwing:Bepaalde medische aandoeningen, zoals kanker of psoriasis, kunnen een ongewoon snelle celdood veroorzaken, waardoor het lichaam overspoeld wordt met purines.
Oorzaken van onvoldoende urinelozing (de meest voorkomende oorzaak):
Nierfunctie:Een verminderde nierfunctie is een belangrijke oorzaak. Als de nieren niet efficiënt werken, kunnen ze urinezuur niet effectief filteren.
Genetica:Sommige mensen zijn nu eenmaal genetisch zo aangelegd dat ze minder urinezuur uitscheiden.
Medicijnen:Bepaalde medicijnen, zoals diuretica ("plaspillen") of aspirine in lage dosering, kunnen het vermogen van de nieren om urinezuur af te voeren belemmeren.
Overige gezondheidsproblemen:Obesitas, hoge bloeddruk en hypothyreoïdie zijn alle drie gerelateerd aan een verminderde uitscheiding van urinezuur.
Deel 4: De gevolgen – Wanneer urinezuur kristalliseert
Hier begint de echte ellende. Urinezuur is niet erg oplosbaar in bloed. Wanneer de concentratie boven het verzadigingspunt (de drempel van 6,8 mg/dL) stijgt, kan het niet langer opgelost blijven.
Het begint uit het bloed neer te slaan en vormt scherpe, naaldvormige mononatriumuraatkristallen.
In gewrichten: Deze kristallen hopen zich vaak op in en rond gewrichten – een favoriete plek is het koelste gewricht van het lichaam, de grote teen. Dit is jicht. Het immuunsysteem van het lichaam beschouwt deze kristallen als een vreemde bedreiging en zet een enorme ontstekingsreactie in gang die resulteert in plotselinge, hevige pijn, roodheid en zwelling.
Onder de huid: Na verloop van tijd kunnen zich grote klompen kristallen vormen, zichtbare, kalkachtige knobbeltjes die tophi worden genoemd.
In de nieren: De kristallen kunnen zich ook in de nieren vormen, wat kan leiden tot pijnlijke nierstenen en mogelijk kan bijdragen aan chronische nierziekte.
Conclusie: Het evenwicht bewaren
Urinezuur zelf is niet de boosdoener; het is juist een krachtige antioxidant die onze bloedvaten helpt beschermen. Het probleem is een onevenwicht in ons interne systeem voor de aanmaak en afvoer van urinezuur. Door dit proces te begrijpen – van de afbraak van onze eigen cellen en het voedsel dat we eten, tot de cruciale verwijdering ervan door de nieren – kunnen we beter inzien hoe leefstijlkeuzes en genetica een rol spelen bij het voorkomen dat dit natuurlijke afvalproduct een pijnlijk onnatuurlijke plek in onze gewrichten wordt.
Geplaatst op: 12 september 2025